Pexşan

07. Tebax 2015

KONFERANSA TZP´ê Û NOT Û ÇAVDÊRIYÊN JI KONFERANSÊ


KONFERANSA TZP´ê Û NOT Û ÇAVDÊRIYÊN JI KONFERANSÊ

Konferansa TZP ku di rojên di nav 25-26 ê meha Tîrmehê de li dar ket, konferansa pêncemîn bû û pişta xwe dida ezmûneke neh salên bi TZP û hejmarek salên berêtir. Xebatên girêdayê zimên, perwerdê û çanda Kurdî, ji sala jidayikbûna TZP û bi vir de di ast û sewiyeke serbixwetir û xwesertir de kûr dibin, xwe dihûnin.

Di her konferans û kongreya tê û diçe de, delege û rêvebirên navend û şaxan, şaxên ku îro hejmara wan derketiye 33 an, hinekî din serwextê qada xwe dibin, dijwarî û nelibariyên xwe tap dikin û bi pêşniyaz, dîtin û biryarên nû, ji bo tevgera TZP rola xwe bikêrtir bilîze, baştir bi erkên xwe rabe û bi rêzikname û normên xwe re aşînatir be, dixebitin.

Di konferansa îsal de ji piraniya Kurdî-derên li Kurdistan û ji metrepolên Tirkiye, ji bajarên mîna Enqera, Izmîr, Mersîn, Edenê, Antalya û hwd. Ji coxrafyak fireh delege beşdar bûn. Piştî roja yekê ku bi giranî axaftin û mesajên rêxistin û saziyên siyasî û komelayetîbûn, roja duhem raporên xebatê, xebatên navendê û şaxan hatin nîqaşkirin û li dora 55 kesan axivîn. Di çend xalan de encamên van axaftin û rexneyan û çend çavdêrî:

1.     Rexneyên li Konferansê: Ev ne konferans e, belê platform e, lewra axaftinên rêxistinan zehf in. Hewcedarî bi pilansaziyeke xwurt heye. Du- sê salên aramiyê 2011-2015 nehatin nirxandin. Xebatên me xwe çendbare dikin (boykota dibistanan,roja 21 Sibatê, Roja Cejna Zimanê Kurdî). Li dijê xwepişaftinê û ji bo perwerdê xebat nebûye. Me potansiyel û hêza heye birêxistinnekiriye. Pêwiste em di nav civakê kevin û ji bo zimanê kurdî hişmendiya civakê bugherin. Li vir divê em bale bikşînin ser rola pêşengan. Pêşengên mîna barê  têkoşer û milîtanên ziman. Dixwazim li vir Nimûneya tevgerarizgarîxwazî bidim ku bi çend ciwanan dest pêkir û ji ku hate ku: Di vê çarçeweyê de em raporên xwe amade bikin û em xwe binirxînin. ( Samî Tan)

2.      Bernameya TZP û pratîk dûrî hev in. Di stratejî û siyaseta me de kêmaniyeke ciddî heye. Lêkolîn, rênexşe û planekî saziyên me beramber ziman, kurdî-deran, bêloqaliya hin şaxan û piştgiriya ji bo ziman tune.

Koordîna di nav navendê û şaxan de, di nav şaxan xwe bi xwe de, her wiha di nav şaxan û belediyan de jî xitimî ye. Qada siyasî rola tê xwestin nalîze, gelek caran li ser riya xebatên ji bo ziman dibe asteng. Kireş û dibistan têne vekirin, mamoste têne girtin kes bi me naşêwire ( delegê Cizîrê)

3.      Gerek akademisyenên kurd, weşan û çapemeniya kurd û şaredarên me jî li vir bûna, gelo sebebên nebûna wan li vir çi ye ?  niwênerên rêxistinên me yên navendî û siyasî jî piştî peyamên xwe dan nesekinîn û ji nav me çûn. ( Mamoste Yaqûb)

4.      Rexne li siyasetmedarên bi kurdî naxavin û di malên xwe de ji xwepişaftinê re dibin alîkar.” Îro di malbatên me de ne Kurdî, belê Tirkî zimanê têkilî û rojane ye. Konferansa berî vê zanîna bi zimanê kurdî wek şertekî danîbû ji bo berendamtiya şaredarî û parlamentertiyê, çima ev şert ji bîra bû, paşguh bû ? (  ji delegan)

5.      Biryarên me nayîn cîh, nakevin jiyanê, yên dikevin pratîkê jî piştî demekê mîna Akademiya Ehmedê Xanî li Wanê mîna îro tên ber girtinê. Ev konferans divê jê re çareseriyekê bibîne.( ji delegên Wanê)

6.      Li ser dibistanan û vekirina dibistanên bi kurdî: Fikra vekirina dibistanên bi kurdî li Kurdistan 107 sal in heye.. Îro li Başûr û li Rojava em dibistanên xwe vedikin. Lewra dewletê xwe kişand li van perçan. Dibistanên azad modelek in, di vê eniyê de jî domdariyek çêdibe.  Hê jî hin hevalan bi van dibistanan bahwerî neanîne. Bila hedef û silogan ev be ku ”her sal em li van dibistanan çend dibistanên din zêde bikin.” ( delege Hasan Şik)

7.      Li ser xebatên belediyan û îmkanên xebatên hevbeş bi belediyan re: Xebata heye ne li gora hejmara belediyan e. Di nav belediyên me de piştgirî û handayîna xebatên TZP qels û kêm e. Wek nimûne TZP û belediye dikarin bi hev re pirtûkên zarokan amade û çap bikin. Bi hev re dikarin dîroka bajar û bajarokên Kurdistanê amade bikin û bikin pirtûk û hwd.

8.      Li ser pêwistiya bi xwurtkirina hişmendiya zimanê dayikê: Em dê çawa vê hişmendiyê han bidin ? Ewil kesê behsa vê hişmendiyê dike pêwiste li ser hişmendiyê serwext be. Gelo ev hişmendî heye li ba siyasetmedar û rêvebirên me, hebe çend e û bi çi nisbetê ye, çendî bi îsabet e? Wek nimûne gotina ”ziman pîroz e” ji devê hinek siyasetmedar û rêvebirên me nakeve, belê tevger û rabûn û rûniştina wan ne li gora vê pîroziyê ye. Nêzîkbûna wan li mamostan ne hevalane û ne rêzdarane ye. Mamoste li ba wan ne bi qedir û biqîmet in.Mamoste dema wergerek lazim dibe tê bîra wan. Kesên ji mamostan fedekariyê dixwazin pêwiste ew bi xwe hinekî li ser fedekariyên xwe bisekinin û ji bo hînbûna zimanê xwe bilebitin. ( Yusuf Taştan wan)

9.      Li ser balans û hevkariya di nav qadên siyasî û yên din de yan jî rexneyên li siyasetê û qada siyasî:  çima têkiliyên me û gel qels in, çima ev têkilî fireh nabin. Pêwiste em van têkiliyan di ser qada syasî re fireh bikin. Dema çalakiyên siyasî çêdibin, em di nav wan de cîh digrin, em beşdar dibin, belê dema çalakiyên me Kurdî-deran çêdibin beşdarî kêm e. Qada siyasî qadên taxan naxe dewrê. Belê pêwiste Kurdîder jî bi qada siyasî re têkiliyên xwe xwurt bike. Zarok nayin komelên Kurdî-derê, diçin komelên din û li wan komelan jî bi tirkî diaxivin. Çalakiyên cejna ziman dibin qurbanên hilbijartinan. Di partiya me de axaftin bi Tirkî ye. Jinên kurd di komelên partiyê de fêrî Tirkî dibin. Em li ser şehîdên xwe proegendeya xwe bi tirkî dikin. Partiya me bûye saziyeke dewletê, bûye aşê pişaftinê (A.Kerîm Aslan – çukurova)

10.   Lêkolîn neghiştine asta çareserkirina pirsgirêkan. Xebatên li ser kirmanckî kêm in. Hinekî sebeb jî ew e ku xebatên hatine kirin di cîhekî teng de mane û coxrafya haydariya ji wan teng e. ( Ramazan kaygisiz izmir)

11.   Em di aliyê zanistê de lewaz in. Em qala huner û wêjeyê hew dikin. Em behsa bîrdoziyê dikin belê mîna ku ev ne şert e bi kurdî be. Bîrdozî jî, dîrok jî pêwiste bi kurdî be. Karê saziyê maye fêrkirina ziman, divê hişmendî derkeve pêş. Bikaranîna teknîkê CD, DVD ne di destpêkê jî de ye. Polên dibistanan teng in, yên biçûktir têne xwestin. Pêşniyaza me ew e ku wêje, folklor û çand wek dersê bê dayin. Hişmendî jî bibe ders. Perwerda navxweyî tune, qels e.( Dîlber Hêman Mersîn)

12.   Lazime ronenesansa zimanê kurdî dest pê bike. Em Ji jêr de zorî bidin navendê. Li mal, birêde, di erebe, civîn û qehwexaneyan de em bi kurdî qise bikin. Axaftina bi Tirkî bila şerm be. Kurdî di bajaran de miriye, ev mirin ber bi gundan de jî ketiye rê.( Ehmedê Bra mamosteyê kirdkî)

13.   Teknîk û rêbazên perwerdê binûvekirinê dixwazin. Xebatên li ser termînolojiya gramerê û li ser zaravayên kurdî qels in, ne kûr in. Xebatkarên zimên ne pisporên karên xwe ne, pêwiste  pisporên ziman bêne perwerdekirin.(mamoste Ferîde, Kurdî-dera Enqera)

14.   Komisyona ji bo çapkirina berhemên zîndanan: Sala 2011 an ji bo zîndaniyan û çapkirina pirtûkên wan komisyonek çêbû. Ev xebat û berhem di sindoqan de ne. Zîndaniyan ev di şertên dijwar de nivîsandine. Destpêk baş bû, belê piştre serberjêr bû. Komisyona 24 kesî piştre daket 12 kesan û hê piştretir xebat sekinî. Komisyonê 116 dosye nirxandin. Û ji bo çapkirina 76 dosyan jî biryara çapê da, belê çapnebûn. çendek ji nivîskarên wan berî çapkirina kitêbên xwe bibînin li rojava û li Kurdistanê piştî derketina ji zîndanê şehîd ketin. Pêşniyaza komisyona me ew e ku TZP li wan xwedî derkeve, wan derbasî data bike û çap bike. Ev gencîneyeke li bendeyî çapkirin û nirxandinê ye. ( Mezher endamê Komisyonê)

15.   Ji bo modelê rêxistinî:  Gerek em li ser bifikirin.  Koordînasyona em hilbijêr in bila bibe koordînasyona amadkirin û çêkirinê. Kordîne bila çend mehan deyne pêşya xwe û li gora vî modelê nû saziyê ava bike.

16.   Di salên buhurî de enstîtû çêbûn, sazî û kampanyên ziman çêbûn, saziyên nû vebûn. Sîstema dibistanbûyînê kete rê. Îro piştî vê ezmûna li ber dest, êdî em zanin mamoste çawa têne perwerdekirin, em zanin ku dersdarî çawa tê dayin, zarok çawa têne perwerdekirin.( Zeyad ji Dîwanê)

17.   Li bakurê Kurdîstanê gelek xebatên me bi sîstem  eleqeder in. Ev pêwendîdarî jinedîtîve naye dîtin. Xwediyê bandêr û encamên xwe ye. Pirs ev e: Em saziyên xwe bikin dibistan, an jî em zarokên xwe sibehan bişînin dibistanên fermî û piştî nîvro herin dibistanên kurdî yan jî di tatîlan de bên dersên kurdî ? (Milkiye Birtane, endama Dîwanê)

18.   Em mirovên polîtîk in. Pêwiste axaftin, nivîsandin û peyamên me jî polîtîk bin. Poltîka çand e, ziman e. Em çendî kirdeyên vê polîtîkayê ne. Em xwe kirde nabînin, em tim dixwazin. Em heta xwe wek çavkaniya pirsgirkan nebînin, em nabin çavkaniya xweseriyê. Em çiqasî biafirînin em ewqasî hene. Ercan ( ji dîwanê)

Çend pêşniyaz ji Konferansê:

1.     Licneyek navendî ji bo perwerdekirina mamosteyan.

2.      Kovarek ji bo şaxên Kurdî-derê ji xebatên hev serwext û agedar bike.

3.      Lêkolînên li ser kirmanckî bêne zêdekirin.

4.      Xwurtkirina erka venerîn û kontirolê ji bo taqîbkirina xebatên şaxan.

5.      Hewcedariya bi arşîveke navendî. Arşîva şaxan û navendê pêwiste hev bigre.

6.      Ezmûnek navendî ji bo bawernameyan

7.      Bêj hema her Kirmanc bi kurmancî zane,wiha jî pêwiste Kurmanc jî kirmancî hîn bibin.

Gotina dawî:

Konferansa pêncemîn bi gelek aliyên xwe rexnegîrane bû . Di vê konferansê de bi qasî em agehdar û serwext in ji her konferanseke din zêdetir duzaravatî serdest û degel bû. Bi kêfxweşî û dilşahiyeke mezin em divê bêjin ku axaftinên bi Kirmanckî zêde bûn. Gelek ji delegan di heman axaftinê de hem Kirmanckî û hem jî Kurmancî bikar dianîn. Nimûneyên wiha zêde bûn. Li aliyê din Kirmanckî di nav xwe de Standardîze dibe û ji awira nêzîkbûna li Kurmancî û hevfêmkirina dualî jî em dikevin qonaxeke nû.